Dünya Sağlık Örgütü tarafından son dönemde Hantavirüs konusunda gelen art arda açıklamalar, insanların dikkatini çekti. Özellikle ölümlü vakaların ve ilk temaslı hastaların duyurulmasıyla endişeli bir bekleyiş ortaya çıktı. Toplum arasında sıklıkla ‘Hantavirüs nedir?’ ya da ‘Hantavirüs belirtileri nelerdir?’ araştırmaları hız kazandı.

Hantavirüs nedir konusunda enfeksiyonel bir hastalık olduğu bilgisi verilebilir. Kemirgenler tarafından insanlara bulaşma ihtimali bulunur. Bulaş gösterdiği kişide Hantavirüs belirtileri ortaya çıkaran bu hastalık, ölümcül olabilmektedir. Geçtiğimiz günlerde WHO (Dünya Sağlık Örgütü) açıklamasına göre 7 kişi virüs sebebiyle hayatını kaybetmiştir. Ayrıca ilk virüslü vaka bildirimi de İsrail tarafından yapılmıştır.

Hantavirüs Çeşitleri Nelerdir?

Kemirgenler sınıfında yer alan fareler ve sıçanlar aracılığıyla bulaşan Hantavirüs, ortaya çıktığı kişide farklı şekillerde etki bırakır. Fare ve sıçanların idrar ya da dışkıları ile olan temas virüsün yayılabilmesi için en uygun zemindir. Ayrıca salyalarının kuruyarak havaya karışması insanların bu havayı soluması da Hantavirüs belirtileri çıkması için yeterli olabilmektedir.

İnsandan insana bulaş oranı oldukça düşün olan bu viral hastalığı, ciddi belirtileri ve çeşitleri ile yaşamı olumsuz etkiler. Söz konusu virüsün insan vücudunda iki tipte kendini gösterdiği bilinmektedir. Hantavirüs çeşitleri kapsamında şu detaylar Sağlık Örgütü tarafından paylaşılmaktadır:

1 – HPS (Hantavirüs Akciğer Sendromu)

Solunum ya da temas yoluyla virüsün vücuduna yayıldığı tespit edilen kişilerde özellikle akciğere bağlı olarak sorunlar ortaya çıkar. Akciğerde tutulan virüs zaman içerisinde kişinin ciddi solunum sıkıntıları çekmesine neden olur. Ortaya çıkan vakalar incelendiğinde daha çok Amerika kıtasında bulunduğu görülür.

2 – HFRS (Hemorajik Ateş ve Böbrek Sendromu)

Asya ve Avrupa kıtalarında daha yaygın olduğu tespit edilen bu sendrom, adından da anlaşılacağı üzere ateş ve böbrek problemleri ile öne çıkar. Böbreklerde meydana gelen sıvı birikmeleri, büyüme ya da diğer sorunlar virüse bağlı olarak meydana gelir. Eşlik eden böbrek içi kanamalar da mevcuttur.

Hantavirüsü Nasıl Teşhis Edilir?

Sağlık kuruluşları ve uzmanlar tarafından Hantavirüs teşhisi için bazı belirtilere dikkat edilmekte, tetkikler ile kesin sonuca varılmaktadır. Özellikle risk altında olan bireylerin Hantavirüs belirtileri taşıdığı görülüyorsa ciddi gözlem altında tutulması gerekir. Dünya Sağlık Örgütü tarafından son dönemde artan vakalar sebebiyle Türkiye dahil 12 ülkeye virüs belirtileri ve tedavisi hakkında bilgi sunulmuştur. Bu bilgiler neticesinde Hantavirüs belirtileri daha netlik kazanmıştır.

Virüse bağlı olarak meydana gelen rahatsızlıkların belirtileri değişiklik gösterir. Bulaş sonrası ilk 1-5 gün içerisindeki zaman dilimi ‘Kuluçka Dönemi Belirtileri’ olarak ele alınır. İlerleyen günlerde ise ‘Geç Dönem / Kritik Dönem Belirtileri’ değerlendirmesi yapılmaktadır. Özellikle virüs dolayısıyla meydana gelen HPS ve HFRS sendromlarının belirtileri de ayrı olarak gözlemlenir. Böylece Hantavirüs teşhisi koymak daha kolay hale gelir.

Erken Dönemde Hantavirüs Belirtileri (İlk 1-5 Gün)

Solunum ya da temas yoluyla virüsün vücuduna girdiği tespit edilen kişilerde istisnasız olarak şu ortak Hantavirüs belirtileri görülmektedir:

• Hareket etmekte zorluk yaratacak, yataktan kalkamayacak kadar ciddi halsizlik ve bitkinlik durumu. Kişi kısa sürede anlamsız bir güç kaybı yaşayabilir.
• Farklı sebeplere bağlı olarak açıklanamayan, ani başlayan ve inatçı ateşlenmeler. Ateşlenmeye bağlı titreme durumları.
• Omuz, sırt, kalça, bacak bölgelerinde sürekli tekrarlayan ve geçmeyen kas ağrıları. Şiddetli olması sebebiyle günlük yaşamın etkilenmesi.
• Mide bulantılarının yaşanması, kusmaların görülmesi. Kimi durumlarda mide ve karın bölgesinde ciddi ağrıların yaşanması.
• Her zaman olmamakla birlikte ishal. Farklı sebeplerle açıklanamıyorsa Hantavirüs belirtileri arasında gösterilebilir.

Kritik Dönem (Geç Dönem) Hantavirüs Belirtileri

5-10 günden sonra vücutta görülen Hantavirüs belirtileri daha kritik bir noktaya taşınmaktadır. Virüsün türüne bağlı olarak vücutta iki tip sendrom görülür: HPS ve HFRS. Bu sendromların kendi içerisindeki belirtileri de değişiklik gösterir.

Böbrek Sendromu (HFRS) Hantavirüs Belirtileri

Söz konusu virüsün daha çok böbrek bölgesinin etkilemesiyle meydana gelmektedir.

• Göz içinde yer alan damarlarda çatlama, kanlanma meydana gelmesi.
• Böbrekte ve belde geçmeyen ağrılar. Böbrek fonksiyonu kaybettiğinde oluşur.
• İdrara çıkmada zorluk yaşama, idrarda ciddi azalma.
• İdrarda bazı durumlarda kan görülmesi.
• Cildin farklı noktalarında oluşan kırmızı küçük beneklerin oluşması. Bu beneklerin kanama yapması.

Akciğer Sendromu (HPS) Hantavirüs Belirtileri

Akciğer bölgesinde yaşanan Hantavirüsü tutulmasıyla aşağıdaki belirtiler meydana gelir:

• Akciğerlerde sıvı birikmesinin yaşanması. Sıvı birikmesine bağlı olarak nefes alıp vermede zorluk yaşama.
• Göğüs üzerinde geçmeyen baskı ve ağırlık hissi.
• Geçmeyen ve farklı sebeplerle açıklanamayan düşük tansiyon. Düşük tansiyondan dolayı vücut zaman zaman şoka bile girebilir.
• Şiddetli öksürük belirtileri.

Söz konusu bu belirtiler neticesinde Hantavirüs nasıl teşhis edilir konusu daha pratiklik kazanır. Belirtiler görülen kişilerde yapılacak ayrıntılı tetkikler ile teşhis kesin olarak koyulabilmektedir. Türkiye’de Hantavirüs tanısı almış kişi resmi kayıtlara göre henüz bulunmamaktadır.

Hantavirüs Nasıl Tedavi Edilir?

Dünya Sağlık Örgütü tarafından yapılan açıklamalara göre Hantavirüs tedavisi için kesin bir yöntem yoktur. Sadece bu hastalık için destekleyici tedavi çalışmaları yer almaktadır. Kesin bir tedavisinin olmaması insanları daha fazla kaygıya düşürür. Ancak insanlar arası bulaş oranının düşük olması Dünya Sağlık Örgütü açıklamasına göre COVİD pandemisi gibi bir riski bulundurmadığını gösterir.

Hantavirüs tedavi yöntemleri arasında akciğer formu için oksijen tedavisi verilmesi bulunur. Nefes darlığını hafifletmesi amacıyla bu gerçekleşir. Vücudun kaybettiği değerli kazanabilmesi için damar yoluyla elektrolit ve sıvı verilerek denge sağlanır. Ayrıca düşük tansiyon ve sonuçlarını önleyebilmek için sık sık tansiyon takibi yapılabilir.

İlerleyen Hantavirüs belirtileri söz konusuysa bu aşamada yoğun bakım desteğine başvurulmaktadır. Yoğun bakım desteği esnasında solunum cihazı yani ventilatöre bağlama yapılabilir. Akciğerlerde sıvı birikmesinin önüne geçebilmek için kontroller gerçekleştirilir. Olası şok durumlarına karşı da destek tedavileri verilebilir.

Son olarak böbrek yetmezliği ortaya çıkarsa Hantavirüsün yarattığı bu sonucu ortadan kaldırabilmek için diyaliz gerçekleştirilir. Diyaliz uygulaması ile böbrek fonksiyonlarının yerine getirilmesi hedeflenir.

Hangi Hayvanlar İnsanlara Hantavirüs Bulaştırır?

Açıklamalara ve yapılan araştırmalara bağlı olarak kemirgenler sınıfında yer alan hayvanlardan insanlara hantavirüs bulaşı görülmektedir. Kemirgenler sınıfındaki fare ve sıçan türleri burada öne çıkmaktadır. Hantavirüs belirtileri kemirgenlerde görülmese de farkında olmadan bu hayvanların virüsleri taşıyabildiği tespit edilmiştir.

Kemirgenlerin dışkıları, idrarı ile doğrudan temas edildiğinde virüs bulaş gösterebilir. Aynı zamanda salya ve dışkılarındaki kurumaya bağlı olarak havaya karışan partiküller de problem yaratır. Risk barındıran bir durum olması sebebiyle özellikle kapalı ortamlar, depolar, gemiler gibi yerlerde dikkatli olmak gerekir. Bulaş oranı en çok bu alanlarda ortaya çıkabilmektedir.

Hantavirüsün Kuluçka Dönemi Kaç Gündür?

Erken dönem Hantavirüs belirtileri 1-5 gün içerisinde kendisini belli etmektedir. Ancak kişiden kişiye değişen bir kuluçka döneminden bahsedilebilmektedir. Hastalar üzerinde yapılan araştırmalara göre 1-8 hafta arasında kuluçka süresi yer almaktadır. Ortalama olarak 2-4 hafta içerisinde ilk belirtiler ortaya çıkar. Önce erken dönem hafif belirtiler meydana gelir kısa sürede ağır belirtilerle hastalık seyri değişmektedir.

Hantavirüs Aşısı Var mıdır?

Hastalığa kesin çözüm bulan, kişiler üzerinde uygulanan kesin bir aşı yöntemi bulunmamaktadır. Aşı kadar kesin bir Hantavirüs tedavisi olmaması da söz konusudur. Bu virüs üzerinde yeterli araştırma ve ARGE çalışmalarının yapılmamasından kaynaklanır. Son günlerde uluslararası haber gündemini meşgul eden virüs için aşı çalışmalarını başlatan firmaların olduğu da duyurulmuştur. Fakat bu aşının ortaya çıkma süresi, işe yararlılığı henüz netlik kazanmamıştır.

Hantavirüs Tanısı Nasıl Konur?

Şüphe duyulan hastalar üzerinde Hantavirüs tanısı koyabilmek için uygulanan bazı yöntemler bulunmaktadır. Uzman doktorlar tarafından önce hastanın şikayet kaydı (anamnez) alınır. Klinik değerlendirme kapsamında belirtileri, şikayetçi olduğu noktalar göz önünde bulundurulur. Kesin Hantavirüs tanısı koyabilmek için kan testi yapılır. Kan testinde Hantavirüs antikoru olan IgM ve IgG aranır. Kanda bu antikorlar çıktıysa uzman doktor tanıyı net olarak koyabilir.

Tam kan testlerinde trombosit düşüklüğü ya da anomaliler de rastlanabilecek durumlar arasındadır. Ayrıca karaciğer ve böbrek üzerinde yapılacak incelemeler da çok önemlidir. Söz konusu incelemeler ile ileri düzey Hantavirüs belirtileri olup olmadığına bakılabilir.

PCR testleri ile RNA saptayabilmek amacıyla kontroller gerçekleştirilebilir. Erken dönem teşhisi adına kullanılan yaygın teşhis şekillerinden birisidir. Son olarak, akciğer bölgesinde virüs belirtilerinin görmek için akciğer grafisi ya da tomografi talep edilebilir. Böylece akciğer bölgesinde sıvı birikimi ya da genel hasarlar gözlemlenebilir.